Hành trình sự nghiệp của Mesut Ozil và sự biến mất của vị trí số 10 trong bóng đá hiện đại.

1. Đứa trẻ không muốn chạy đua tại Gelsenkirchen

Để hiểu được thứ bóng đá lững lờ nhưng đầy mê hoặc của Mesut Ozil, người ta phải quay ngược thời gian về những ngày đông lạnh giá tại Gelsenkirchen, một thành phố công nghiệp thuộc vùng Ruhr nước Đức. Sinh ra trong một gia đình nhập cư gốc Thổ Nhĩ Kỳ và lớn lên tại khu phố nghèo, Ozil hoàn toàn không có một tố chất nào để tồn tại trong môi trường bóng đá sặc mùi cơ bắp, tranh chấp nảy lửa.

Anh gầy gò, nhỏ bé, nước da xanh xao với đôi mắt lộ rõ vẻ mệt mỏi đặc trưng. Thứ duy nhất khiến cậu bé khác biệt với phần còn lại của thế giới là một cái chân trái ngoan hiền đến lạ kỳ và một đôi mắt dường như có khả năng thấu thị không gian.

Sự "chậm hơn nửa nhịp" có chủ đích:

• Giữa tiếng hò hét inh ỏi của những đứa trẻ lao đi như những cơn gió, Ozil luôn là người chậm hơn nửa nhịp. Anh không vội vã.

• Khi cả hệ thống phòng ngự đối phương đang chuyển động theo quả bóng, Ozil dừng lại một nhịp đứng yên. Qua đôi mắt của anh, một không gian đa chiều mở ra.

• Bằng một cú miết lòng trong chân trái nhẹ nhàng như một nét vẽ, quả bóng đi xuyên qua ba, bốn chiếc bóng áo phòng ngự, tìm đến đúng đà băng xuống của đồng đội. Ngay từ những ngày đầu tiên ở Schalke 04 rồi Werder Bremen, anh đã chọn cho mình một lối chơi độc hành như thế.

2. Khi thiên tài gặp thế giới thực dụng

Mùa hè năm 2010, màn trình diễn rực rỡ, thanh thoát của chàng trai 21 tuổi Mesut Ozil tại World Cup đã biến anh thành mục tiêu săn đón của hàng loạt ông lớn châu Âu. Cuối cùng, Real Madrid nhanh chân hơn cả khi trải thảm đỏ đưa anh về Santiago Bernabeu, nơi anh tiếp quản chiếc áo số 10 huyền thoại.

Tại thủ đô Tây Ban Nha, dưới bàn tay thực dụng, sắc sảo của Jose Mourinho, Ozil đứng đó nhẹ như một làn khói giữa một tập đề cao tốc độ, sức mạnh gồm Cristiano Ronaldo, Angel Di Maria hay Sami Khedira. Mourinho nhận ra rằng, để các cỗ máy tốc độ như Ronaldo hay Benzema có thể phát huy tối đa sức mạnh, họ cần một bộ óc có khả năng làm ngưng đọng thời gian như Ozil.

Sự kết hợp giữa Ozil và Cristiano Ronaldo đã trở thành một biểu tượng duy mỹ của bóng đá thế giới đầu thập niên 2010. Trong 3 mùa giải khoác áo Kền kền trắng, tiền vệ người Đức đã bỏ túi tới 81 đường kiến tạo chính thức trên mọi đấu trường. Đó là giai đoạn hoàng kim, giai đoạn mà bóng đá đỉnh cao vẫn dành riêng một khoảng không gian trang trọng để tôn vinh một người nghệ sĩ thực thụ.

3. Người mang giấc mơ đến London

Ngày cuối cùng của kỳ chuyển nhượng mùa hè năm 2013, Arsene Wenger đã chi ra số tiền kỷ lục để đưa Mesut Ozil rời Madrid về với Arsenal. Người London tin rằng, thứ bóng đá vị nghệ thuật mà Wenger theo đuổi rốt cuộc đã tìm thấy một vị nhạc trưởng xứng tầm.

Tại Emirates, Ozil mang đến một thứ bóng đá đầy cảm hứng với những kỹ thuật đặc trưng:

• The Ozil Chop: Động tác ngoặt bóng bằng má trong khiến hậu vệ mất trọng tâm trong tích tắc khi đang đà băng về.

• Những đường chuyền một chạm: Các pha xử lý bằng mu lòng chân trái tinh tế, mở ra hướng tấn công hoàn toàn bất ngờ.

Cao trào của Ozil tại Arsenal đạt đến đỉnh phong vào mùa giải 2015/16 khi anh thực hiện tới 19 đường kiến tạo tại Ngoại Hạng Anh, suýt chút nữa đã phá vỡ kỷ lục vô tiền khoáng hậu (20 kiến tạo) của huyền thoại Thierry Henry. Siêu phẩm ghi vào lưới Ludogorets tại Champions League năm 2016 – tâng bóng qua đầu thủ môn rồi dùng hai nhịp ngoặt bóng giả nhẹ nhàng khiến hai hậu vệ đối phương ngã nhoài – chính là một trong những bàn thắng đẹp nhất sự nghiệp của anh.

4. Thời đại đổi thay và bước đi lặng lẽ của người nghệ sĩ

Bước vào nửa sau của thập niên 2010, bản đồ bóng đá thế giới chứng kiến một cuộc đại cách mạng mang tính đào thải đối với những số 10 cổ điển. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của triết lý Gegenpressing do Jurgen Klopp nâng tầm, cùng với tư duy kiểm soát không gian và định hướng vị trí của Pep Guardiola đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi.

Mọi vị trí trên sân đều phải tham gia vào hệ thống phòng ngự, mọi cầu thủ đều phải chạy, phải áp sát và phải va chạm. Mesut Ozil không thay đổi, nhưng thế giới xung quanh anh thì đã đổi thay một cách tàn nhẫn. Khi Arsenal nhận những thất bại, các chuyên gia và cổ động viên không còn nhìn vào những đường kiến tạo của anh nữa, họ bắt đầu hỏi: "Anh đã chạy bao nhiêu km?", "Anh đã pressing bao nhiêu lần?".

Sự sa sút phong độ do gánh nặng tuổi tác, chấn thương, đi kèm mức lương quá lớn và cả những vấn đề ngoài chuyên môn đã khiến hành trình của anh tại Arsenal đi đến hồi kết. Anh bị gạch tên không phải vì đôi chân đã quên cách kiến tạo, mà vì bóng đá lúc này đòi hỏi những sản phẩm cơ học đồng đều hơn là những khoảnh khắc cảm hứng đơn lẻ.

Tháng 3 năm 2023, sau chặng đường khoác áo Fenerbahce, Mesut Ozil chính thức đưa ra thông báo giải nghệ trong màu áo Istanbul Basaksehir. Không có pháo hoa, không có trận đấu tri ân vĩ đại, người nghệ sĩ ấy bước ra khỏi thánh đường bóng đá một cách lặng lẽ y như cái cách anh từng lướt đi trên thảm cỏ năm nào.

Hình ảnh "kẻ cuối cùng còn tin vào cái đẹp" suy cho cùng là một ẩn dụ văn học đầy hoài niệm để nhớ về một mẫu số 10 cổ điển. Dù bóng đá đương đại vẫn có những Luka Modric, Kevin De Bruyne, Jamal Musiala hay Florian Wirtz miệt mài tỏa sáng, nhưng những khoảnh khắc thong dong gieo thơ vào lòng người hâm mộ như cách Ozil từng làm giờ đây đã vĩnh viễn lùi vào dĩ vãng.